Młode małp człekokształtnych śpią przy matce przez cztery do siedmiu lat
Człowiek nie jest jedynym ssakiem, którego młode śpi blisko matki lub rodziny. U naszych najbliższych krewnych, małp człekokształtnych, młode przez kilka lat dzieli gniazdo matki, nawet długo po tym, jak samo potrafi już je zbudować. U większości pozostałych ssaków trwa to znacznie krócej: u połowy gatunków młode ssie mleko matki krócej niż dwa miesiące.
Co to oznacza
- U małp człekokształtnych młode zwykle śpi z matką przez kilka lat, nawet gdy potrafi już samodzielnie zbudować gniazdo.
- U większości ssaków trwa to krócej: tylko u 8 % gatunków młode ssie mleko matki przez co najmniej rok.
- U niemal połowy gatunków w naszej próbie młode przebywa na początku życia blisko matki lub rodziny: w torbie, na ciele matki albo w gnieździe.
- Zwierzęta nie dają odpowiedzi na pytanie, co jest najlepsze dla ludzkich dzieci.
Gdzie młode przebywa na początku życia?
64 gatunków ssaków ze wszystkich 27 rzędów, dobranych według stałej reguły, która nie uwzględnia snu. Źródła podają, gdzie młode jest trzymane, noszone lub ukrywane, rzadko zaś gdzie śpi.
31 z 64gatunków: młode przebywa blisko matki lub rodziny na początku życia
Blisko matki lub rodziny31
- W torbie matki12np. kolczatka australijska, torbik południowy i kretowór północny
- Noszone przez matkę10np. oposek wielkooki, mrówkożer workowaty i tamandua północna
- W gnieździe lub norze z matką6np. bolita brazylijska, mrównik afrykański i szympans
- W kontakcie fizycznym z matką1np. góralek skalny
- Z rodziną lub kolonią2np. mroczek brunatny i tapir Bairda
Nie w pobliżu matki11
- Ukryte samotnie, matka przychodzi je karmić mlekiem6np. sorkonos czarno-rdzawy, tupaja pospolita i zając
- Podąża za matką od urodzenia5np. słoń afrykański sawannowy, nosorożec biały i delfin Commersona
Źródło tego nie podaje22
- np. dziobak, zbójek długonosy i pancernik włochaty
Wszystkie 27 rzędy
- Stekowcedziobak: Źródło tego nie podajekolczatka australijska: W torbie matkiprakolczatka zachodnia: W torbie matki
- Skąpoguzkowcezbójek długonosy: Źródło tego nie podaje
- Dydelfokształtneoposek wielkooki: Noszone przez matkęoposik andyjski: Noszone przez matkędydelf andyjski: nieuwzględnione
- Torbikowcetorbik Pancho: nieuwzględnionetorbik południowy: W torbie matki
- Kretoworokształtnekretowór północny: W torbie matkikretowór południowy: W torbie matki
- Niełazokształtnemyszowór pędzloogonowy: W torbie matkimrówkożer workowaty: Noszone przez matkęsorkołaz okularowy: W torbie matki
- Jamrajokształtne (bandikuty)wielkouch króliczy: W torbie matkijamraj zwyczajny: W torbie matkijamraj brunatny: W torbie matki
- Dwuprzodozębowce (kangury, koale i inne)pałanka miedziana: nieuwzględnionefilander kosmaty: W torbie matkikangur antylopi: W torbie matki
- Pancernikipancernik włochaty: Źródło tego nie podajepancernik olbrzymi: Źródło tego nie podajebolita brazylijska: W gnieździe lub norze z matką
- Leniwce i mrówkojadykarłowaty leniwiec trójpalczasty: Źródło tego nie podajetamandua północna: Noszone przez matkęleniwiec dwupalczasty Hoffmanna: Noszone przez matkę
- Ryjkonosowesorkonos czarno-rdzawy: Ukryte samotnie, matka przychodzi je karmić mlekiemdługoszek czteropalczasty: Źródło tego nie podajeryjoskoczek rudawy: Źródło tego nie podaje
- Tenreki i złotokretywodniczek ruwenzorski: Źródło tego nie podajezłotokretowiec pustynny: Źródło tego nie podajetenreczek krótkoogonowy: Źródło tego nie podaje
- Mrównikimrównik afrykański: W gnieździe lub norze z matką
- Trąbowcesłoń afrykański sawannowy: Podąża za matką od urodzeniasłoń afrykański leśny: Podąża za matką od urodzeniasłoń indyjski: Podąża za matką od urodzenia
- Góralkowcegóralek drzewny: nieuwzględnionegóralek skalny: W kontakcie fizycznym z matką
- Brzegowcediugoń: Noszone przez matkę
- Latawce (kolugo)lotokot filipiński: Noszone przez matkęlotokot malajski: Noszone przez matkę
- Wiewiórecznikitupaja pospolita: Ukryte samotnie, matka przychodzi je karmić mlekiemtupaja duża: Ukryte samotnie, matka przychodzi je karmić mlekiemtupaja palawańska: nieuwzględnione
- Naczelneszympans: W gnieździe lub norze z matkąmarmozeta żółtogłowa: Źródło tego nie podajesiamang: Noszone przez matkę
- Zajęczakikrólik karłowaty: Źródło tego nie podajezając: Ukryte samotnie, matka przychodzi je karmić mlekiemkrólik japoński: Ukryte samotnie, matka przychodzi je karmić mlekiem
- Gryzonielemingowiec południowy: Źródło tego nie podajepopielica szara: Źródło tego nie podajesuseł wyżynny: nieuwzględnione
- Owadożery (jeże, ryjówki i krety)blarina południowa: W gnieździe lub norze z matkąjeż południowoafrykański: Źródło tego nie podajezębiełek białawy: nieuwzględnione
- Nietoperzerudawka karłowata: Źródło tego nie podajedajakolot sundajski: Źródło tego nie podajemroczek brunatny: Z rodziną lub kolonią
- Łuskowcełuskowiec indyjski: W gnieździe lub norze z matkąłuskowiec białobrzuchy: Noszone przez matkęłuskowiec ziemny: Źródło tego nie podaje
- Drapieżneocelot wielki: Źródło tego nie podajewilczek krótkouchy: W gnieździe lub norze z matkąuchatka nowozelandzka: Źródło tego nie podaje
- Nieparzystokopytnetapir Bairda: Z rodziną lub koloniątapir anta: Źródło tego nie podajenosorożec biały: Podąża za matką od urodzenia
- Parzystokopytne i walenieantylopa tybetańska: Źródło tego nie podajepuku: Ukryte samotnie, matka przychodzi je karmić mlekiemdelfin Commersona: Podąża za matką od urodzenia
Źródło: Animal Diversity Web (University of Michigan Museum of Zoology); Mammal Diversity Database v2.5 (doi 10.5281/zenodo.21654811).
Grafikę można wykorzystywać na podanych warunkach. Same badania i pomiary, z których pochodzą dane, należą do osób, które je przeprowadziły.
Jak długo młode ssie mleko matki?
Wiek odstawienia od mleka matki u 2174 gatunków ssaków, dla których jest znany. Ssanie mleka matki to nie to samo co wspólne spanie, ale właśnie tak długo młode pozostaje zależne od matki.
- Poniżej 1 miesiąca60527,8 %
- 1–3 miesiące81337,4 %
- 3–6 miesięcy34215,7 %
- 6–12 miesięcy24011,0 %
- 1–2 lata1456,7 %
- 2–3 lata231,1 %
- 3 lata lub więcej60,3 %
Tylko 6 gatunków ssie mleko matki przez około trzy lata lub dłużej: delfin plamisty, szympans, słoń afrykański i trzy gatunki orangutanów.
174 gatunkówssie mleko matki przez co najmniej rok (8 %)
Które to gatunki?
- Naczelne99
- Walenie33
- Kangury i inne20
- Nieparzystokopytne9
- Drapieżne6
- Brzegowce3
- Trąbowce2
- Nietoperze1
- Pozostałe parzystokopytne1
Źródło: Soria i in. 2021, COMBINE, Ecology (doi 10.1002/ecy.3344).
Grafikę można wykorzystywać na podanych warunkach. Same badania, z których pochodzą dane, należą do badaczy.
Jak długo młode śpi z matką lub rodziną?
Liczba lat, po których młode zaczyna spać osobno, dla gatunków, u których zostało to zmierzone lub opisane.
- Orangutanmatką6,6 latnajwcześniej zaobserwowano
- Bonobomatką6-7 latco najmniej
- Szympansmatką4-5 latco najmniej, u niektórych do 10
- Ponocnicarodziną2,2-4,9 lat
- Gorylmatkąok. 4 lat
- Titirodziną2-3 lat
- Bóbrrodzinąok. 2 lat1–7 lat
- Gibonmatkąok. 2 lat
- Niedźwiedź brunatnymatką1,3 latdo 2,3
- Koalamatką0,5 latw torbie, potem noszone przez matkę do 1. roku życia
- Kangur rudymatką0,6 latmieszka w torbie matki
- Niedźwiedź polarnymatką0,3 latw gawrze
- Wilkmatką3 tygodniw norze
Gatunki dorastają w różnym tempie, dlatego podanych lat nie można przeliczać na wiek człowieka. U niedźwiedzi polarnych, słoni, delfinów i wilków młode pozostają z matką lub stadem przez kilka lat, choć niekoniecznie z nimi śpią.
Źródło: Permana i in. 2024; Khayer i in. 2025; Oelze i in. 2024; Savagian i Fernández-Duque 2017; Fernández-Duque 2009; Dian Fossey Gorilla Fund 2019; Souza-Alves i in. 2011; Smithsonian's National Zoo; B.C. Conservation Data Centre; Mayer i in. 2017; Reichard 1998; Yi i in. 2023; Swenson i in. 1998; Van de Walle i in. 2021; Australian Museum (koala); Taronga 2018; Australian Museum (kangur rudy); Andersen i in. 2024; Mech 1992.
Grafikę można wykorzystywać na podanych warunkach. Same badania i pomiary, z których pochodzą dane, należą do osób, które je przeprowadziły.
Orangutan wyprowadza się etapami
Dziesięć lat danych terenowych z Sumatry: kiedy młode uczą się budować gniazda i kiedy zaczynają spać samodzielnie.
- 6 miesięcyInteresse for redebygning
- ok. 1 rokuBygger dagreder
- prawie 3 lataØver sig på natreden
- 3–4 lataØver mest
- 6,6 rokuFørste hele nat alene (tidligst set)
- ok. 8 latSelvstændig (i gennemsnit 8,6 år)
Młode często budują własne nocne gniazda parę metrów nad gniazdem matki, ale regularnie przenoszą się do niej w ciągu nocy.
Źródło: Permana i in., Animal Behaviour 2024.
Grafikę można wykorzystywać na podanych warunkach. Same badania, z których pochodzą dane, należą do badaczy.
Niektóre śpią z całą rodziną
U tych gatunków młode śpią z całą rodziną lub grupą, a nie tylko z matką.
Titi
Familien sover i klump med halerne flettet ind i hinanden.
Źródło: Souza-Alves i in. 2011.
Ponocnica Azary
Familien sover i klump ved alt fra 5 til 35 graders varme.
Źródło: Savagian i Fernández-Duque 2017.
Surykatka
Hele gruppen overnatter i samme hule og sover tæt sammen.
Źródło: Strandburg-Peshkin i in. 2020; Animal Diversity Web.
Golec piaskowy
Kolonien sover i en bunke, op til fire dyr i højden.
Źródło: San Diego Zoo Wildlife Alliance.
Bóbr
Familien sover i hytten af grene og mudder.
Źródło: B.C. Conservation Data Centre.
Grafikę można wykorzystywać na podanych warunkach. Same badania i pomiary, z których pochodzą dane, należą do osób, które je przeprowadziły.
Jak to obliczyliśmy
Dane o liczbie lat dla każdego gatunku pochodzą z badań terenowych, muzeów i ogrodów zoologicznych. Jasne pole pokazuje zakres podawany w źródłach.
Wartość 6,6 lat dla orangutana to najwcześniejsza obserwacja z dziesięcioletniego badania terenowego, a nie średnia. Informacja, że niektóre szympansy dzielą gniazdo z matką do wieku 10 lat, pochodzi z przekazu z drugiej ręki.
Cztery wartości wywnioskowano, a nie zmierzono bezpośrednio: 2,3 lat dla niedźwiedzia brunatnego (trzecia zima w gawrze), 0,5-1,0 lat dla koali (młode trzyma się matki), około 2 lat dla gibona (grupa wiekowa) oraz fakt, że młode titi i ponocnic śpią stłoczone razem z rodziną, dopóki jej nie opuszczą.
W przypadku gibona, titi, ponocnicy i delfina wartości opierają się na streszczeniach badań.
Dane o mózgu: U ludzi 29,9 % wzrostu mózgu zachodzi przed narodzinami, a u szympansów 40,1 % (DeSilva i Lesnik 2006).
Próba obejmująca 71 gatunków: Z bazy Mammal Diversity Database v2.5 wybraliśmy według stałej reguły do trzech gatunków z każdego z 27 rzędów ssaków, spośród gatunków, dla których Animal Diversity Web opisuje opiekę rodzicielską. 7 gatunków nie udało się wiarygodnie zakodować, dlatego ich nie uwzględniono. Każdy rząd jest reprezentowany przez najwyżej trzy gatunki, dlatego liczby odnoszą się do gatunków w próbie, a nie do odsetka wszystkich ssaków.
Tylko 5 spośród 64 opisów bezpośrednio wspomina o śnie lub odpoczynku. Wykres pokazuje zatem, gdzie młode przebywa na początku życia, a nie wyniki pomiarów snu. Jeśli źródło podaje jedynie, że młode rodzi się w gnieździe, nie wspominając o matce, gatunek znajduje się w kategorii „Źródło tego nie podaje”.
Wiek odstawienia od mleka matki pochodzi z bazy COMBINE (Soria i in. 2021), która zawiera dane dla 2174 z 6234 gatunków ssaków. Gatunek zalicza się do kategorii „co najmniej rok”, jeśli młode ssie mleko matki przez co najmniej 360 dni, ponieważ wiele źródeł podaje 12 miesięcy (141 gatunków przy ścisłej granicy 365 dni). W przypadku małp człekokształtnych wartości w bazie są o 0,5-6 lat niższe niż w nowszych badaniach terenowych, więc długi ogon rozkładu jest raczej zbyt krótki niż zbyt długi. Dla orangutana tapanulijskiego przyjęto wartość orangutana sumatrzańskiego.